Dzień Sybiraka – scenariusz zajęć, pomysły, karty pracy i aktywności dla szkoły
Co to jest Dzień Sybiraka?
- Święto państwowe obchodzone 17 września – upamiętnia tragiczne losy Polaków deportowanych na Syberię i do innych rejonów Związku Sowieckiego, przede wszystkim w wyniku agresji z 17 września 1939 r.
- Historii:
- Pierwsze obchody odbyły się w 2004 r., organizowane przez Związek Sybiraków
- W 2013 r. Sejm RP ustanowił je świętem państwowym
- Cel: Oddanie hołdu zesłańcom i przekazanie ich historii kolejnym pokoleniom, budowanie wiedzy i empatii
Pomysły na edukacyjne działania szkolne i przedszkolne
| Pomysł | Opis |
|---|---|
| Warsztaty storytellingu | Zaproś Sybiraka lub świadka historii – dzieci słuchają wspomnień, tworzą ilustracje. |
| Wycieczka edukacyjna | Wspólna wizyta do lokalnego muzeum, ceramiki pamięci, pomnika. |
| Debata historyczna | Temat: „Jak pamięć o Sybirakach buduje naszą tożsamość?”. |
| Konkurs plastyczno-literacki | Temat: „Droga do Ojczyzny”; karty pamięci, rysunki przeszłości. |
| Happening pamięci | Symboliczne akcje: wypuszczenie białych papierowych żurawi + słowa pamięci. |
| Wystawa szkolna | Zdjęcia, dokumenty, cytaty, mapy – kącik pamięci klasowej. |
| Inscenizacja | Fragmenty pamiętników, sceny z życia Sybiraków (np. czas wyprawy, obóz). |
| Escape room historyczny | Zagadki oparte na faktach historycznych; udział klas jako zespoły. |
| Projekt interdyscyplinarny | Łączy historię, język polski, plastyka, muzykę – wspólny efekt, np. film, mural. |
Współpraca – instytucje i zasoby
- Związek Sybiraków – kontakt do oddziału regionalnego; możliwość zaproszenia świadków, uzyskania materiałów.
- Muzeum Centrum Edukacji i Promocji Regionu w Szymbarku – Dom Sybiraka, wagon, repliki łagrów. Świetne źródło edukacyjne i wystawowe Wikipedia.
- Miejskie ośrodki kultury / muzea lokalne – często posiadają archiwa, wystawy poświęcone Sybirakom.
- Biblioteki – literatura:
- Poezja i opowiadania sybirackie.
- Książki dokumentalne i wspomnienia.
- Media lokalne / samorządy – sygnał do społeczności, może zorganizować lokalne wydarzenia wspierające szkolne inicjatywy.
Materiały pomocne do przygotowania wydarzeń
- Materiały wizualne: zdjęcia, plakaty, mapy tras zesłań, fotografie zabytków (np. Dom Sybiraka w Szymbarku).
- Literatura: wiersze, pamiętniki, gawędy Sybiraków; wiersze uczniów deklamowane w szkołach spbazyny.szkolnastrona.plszkolarakoszyce.pl.
- Gazetki i gazetki okolicznościowe – gotowe wzory, które można wydrukować i wystawić w holu spbazyny.szkolnastrona.pl.
- Materiały multimedialne: filmiki, prezentacje ppt, mappingi (np. o Białymstoku) Muzeum Pamięci Sybiru.
- Artykulacje pamięci lokalnej: opowieści mieszkańców, przesłania rodzinne, wywiady.
Wskazówki metodyczne i emotikony
- Emocja i refleksja – zacznij od momentu ciszy lub symbolu pamięci (np. biały żuraw, znicz).
- Interaktywność – niech uczniowie/ przedszkolaki współtworzą: obrazy, inscenizacje, dekoracje, notatki.
- Bezpieczeństwo emocjonalne – temat trudny; bądź gotów wspierać młodszych.
- Łączenie przedmiotów – ucz się poprzez narrację, twórz interakcję przestrzenną (escape room, happening).
- Refleksja po wydarzeniu – dyskusja: „Czego nas uczy historia Sybiraków?”, „Jak pamiętać?”.
Przykłady wdrożone w szkołach:
- W Ornecie – dzieci z klasy VI odwiedziły sybiraków, złożyły im kwiaty, przygotowały gazetki – „Droga do Ojczyzny” spbazyny.szkolnastrona.pl.
- W Bażynach – deklamacja wierszy, nauka Hymnu Sybiraków, wystawa z galerią historii spbazyny.szkolnastrona.pl.
- W Rakoszycach – apel ze słowno-muzycznym montażem, udział pocztów sztandarowych w miejskich obchodach szkolarakoszyce.pl.
- W Rzeszowie – współpraca z Związkiem Sybiraków i Oddziałem WOT; uroczystość szkolna łączyła się z lokalną inicjatywą Podkarpacki Urząd Wojewódzki.
Przedmioty szkolne, na których można realizować te działania
historia, język polski, plastyka, muzyka, informatyka, wychowanie fizyczne, języki obce, wiedza o społeczeństwie, etyka, edukacja społeczna, technika, religia, zajęcia świetlicowe, edukacja przedszkolna, zajęcia teatralne, doradztwo zawodowe, wychowanie do wartości.
